ΚΡΙΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ
ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ
ΤΟΥ ΧΡΗΣΤΟΥ Ν. ΛΑΖΑΡΟΠΟΥΛΟΥ
Γράφει η Κατερίνα Ν. Θεοφίλη
(εκδήλωση για το έργο του Χρήστου Λαζαρόπουλου
18 Φεβρουαρίου 2010
Θεατρική σκηνή Κέντρου Εκδηλώσεων Κ.Ε.Ο
Η γραφή του Χρήστου Ν. Λαζαρόπουλου, επιγραμματικά: ‘‘Κίνηση Ηλεκτροδιάχυσης’’ – είναι εκείνη η αρτιγενής σύνθεση στοιχείων, νοηματικών και υφολογικών, που αποκορυφώνεται σ’ ένα συναισθηματικό ‘‘σάλτο μορτάλε’’· γράφει: «Αν η συνείδησή μας είναι παράδεισος, τι ασυνείδητοι οδηγοί είμαστε!»
Ο Χρήστος Λαζαρόπουλος κυριαρχεί σ’ έναν πολυσύνθετο συναισθηματικό χώρο· κατέχει την δομή του, τα στρατηγικά του σημεία, τις αδιέξοδες υπόγειες σήραγγες του, αλλά και τις μυστικές πόρτες διαφυγής που όλες τους αποκαλύπτουν φωτεινά οξυγονούχα ‘‘τοπία’’ φιλοσοφίας.
Για τον ιερογλυφικά ποιητικό Χρήστο Λαζαρόπουλο, ο συναισθηματικά λαβυρινθώδης χώρος, ανακαλύπτεται με φιλοσοφικά «μέσα» που όμως, αναγκαία προϋπόθεση είναι, η συλλειτουργία με τις κινήσεις του συναισθήματος…
Ο Λαζαρόπουλος εισβάλλει μέσα στους ρόλους, στις καταστάσεις και στα πράγματα, με έναν ταυτόσημο τρόπο!... σαν να εγκαταλείπει τον δεδομένο, οικείο του εαυτό και σαν να διασπάται το μυαλό του και να διαχέεται, περνώντας διαθλαστικά σε ένα άλλο ασύλληπτο άγνωρο «υπάρχω» του! Ένα «υπάρχω» συνεχώς τεμνόμενο (διασπαζόμενο) και συνεχώς ενιαίο (ανασυνθεμένο)! Ένα «υπάρχω» διάχυτο κι ωστόσο «συμπαντικά ακέραιο και συγκεκριμένο»!
Ένας πολύ καλός χορηγός τόπος για να κινήσουμε την σκέψη μας και να συλλειτουργήσουμε με το «αυτοβούλως ενεργών» έργο του Λαζαρόπουλου, είναι ο πολιτικο-υπαρξιακός λόγος του Τοματίς απ’ τις αυτοβιογραφικές σημειώσεις του: «δημιουργώντας ένα κενό γύρω σου, αυτο-συγκεντρώνεις εξουσία». Η σκέψη του Λαζαρόπουλου έχει περάσει από αυτήν την διαδικασία· έχει δηλαδή δημιουργήσει ένα κενό ανάμεσα στην συναισθηματική, διανοητική οντότητά του και στην εξ επαφής σχέση με τις γύρω του πληροφορίες· δεν εφάπτεται με αυτές, ενώ και τις αφουγκράζεται και τις παρατηρεί ιχνηλατικά. Κατ’ αυτόν τον ευφυή τρόπο συγκέντρωσε κοσμικό υλικό, χωρίς ποτέ να ενταχθεί -ως υποταχτικός ανερμήνευτης θρησκολαγνείας - σε αυτό, ώστε και να καταστραφεί ως κριτική σκέψη.
Η ταχύτατη κριτική σκέψη του, η απίστευτα διαπεραστική παρατηρητικότητά του, η διορατική φιλοσοφική ενατένισή του στο ανθρώπινο ‘‘γίγνεσθαι’’, ένα εντυπωσιακό εγκεφαλικό διυλιστήριο – δημιούργησαν αποσταγματικά, μια ολοκληρωτικά πνευματική μεγαθυμία που μεταφράζεται ως ‘‘αυτοσυγκεντρωτική διανοητική εξουσία’’.
Ωστόσο.. μια τέτοια αυτοσυγκεντρωτική διανοητική εξουσία, αν παραμείνει έγκλειστη, δημιουργεί επικίνδυνες κυκλοθυμίες που όλες επιτίθονται προς ‘‘το έσω’’ της υπερ- διάνοιας, εκμηδενίζοντας την. (Έχω ισχυριστεί, πως ‘‘το οριακό της ευφυίας, είναι η εκμηδένιση της ίδιας της διάνοιας’’. Αυτός είναι ο τιμωρός που καραδοκεί, να αφανίσει ίσως, αυτούς που τόλμησαν να υψώσουν ανάστημα πάνω από την εικόνα των συμπαντικών πραγμάτων και να θελήσουν να σπάσουν τους κωδικούς σύνθεσής της. Η γνώση του ‘‘υπάρχω’’, όταν την αναζητήσεις και την κατακτήσεις έξω από τα απτά όρια σου, θα γίνει εχθρός σου, τόσο επίμονος, μέχρι να σε πειθαρχήσει ακόμα και αφαιρώντας σου την συγκρότηση της γνώσης. Είναι εντυπωσιακό, αλλά ο τρομερός εχθρός της γνώσης δεν είναι η άγνοια, όπως πιστεύεται, αλλά η ίδια η γνώση).
Κι έρχεται λοιπόν η λυτρωτική έξοδος αυτής της νοητικής πλειάδας, αυτού όλου του πλέον εγκεφαλικά διυλισμένου κοσμικού υλικού, με την μορφή της ποίησης…
Η ποίηση του Λαζαρόπουλου λοιπόν, ικανός οχλεύς διακίνησης της «αυτοσυγκεντρωτικής διανοητικής εξουσίας».
Ο ίδιος ο Λαζαρόπουλος, προσδιορίζει ποιητικά, ακόμα και αυτήν την προαναφερθείσα διαδικασία, γράφοντας:
«Ηνίοχος
σε άρμα σκέψης.
Με χαλινάρια ατσάλινα
να την ποδηγετώ.
...Θέλει κι΄η σκέψη τα γκέμια της».
Το γράφημα αυτό, ένα ακόμα εξαίρετο ποίημα, κωδικοποιεί την ανάγκη να τεθούν όρια στο αχαλίνωτο της σκέψης, σε μια όμως διεξοδική έκφραση «εκτός ορίων» όπως είναι η ποιητική μεγαλουργία που επάξια αντιπροσωπεύει ο Χρήστος Λαζαρόπουλος. Ο ποιητής αυτός με την εντυπωσιακά διαπεραστική αντίληψή του, δικαιώνεται κι από φιλοσοφικής κι από ιατρικής κι από λογοτεχνικής πλευράς όταν λέει ''θέλει και η σκέψη τα γκέμια της''. Άλλο σημαίνει ''Εκφράζομαι ελεύθερα'' κι άλλο σημαίνει:''Εκφράζομαι παραληρηματικά''. Η ελεύθερη έκφραση έχει να κάνει με την ''καλή κίνηση στον αιθέρα'' και η παραληρηματική έκφραση έχει να κάνει με την ''ανακύκλωση στοιχείων εμμονών ψυχασθενικών δεσμών'' και καμία σχέση δεν έχει με την ποιητική τέχνη που απαιτεί γνώση και συνειδητοποίηση, πολλαπλή οπτική θεώρηση και φιλοσοφικό ''σκανάρισμα'' όλων των στοιχείων που χρησιμοποιούνται. Ο Λαζαρόπουλος με τον λόγο του: ''Θέλει και η σκέψη τα γκέμια της'', ούτε προτείνει ομοιογένεια σκέψης, ούτε υποκριτική συμπεριφορά σκέψης, ούτε θέτει όρια στην ερευνητική σκέψη, αντιθέτως- προτάσσει την συνειδητή παραγωγή σκέψης με την έννοια της αντίληψης που εμπεριέχεται ολοκληρωτικά στην λέξη ''συν-είδηση'' · ο Λαζαρόπουλος προτάσσει με αυτόν τον λόγο του την ''συνειδητοποίηση των στοιχείων''. Ο φιλοσοφικός λόγος που χαρακτηρίζει τον Λαζαρόπουλο έχει πάντα συμπαντικές προεκτάσεις και διεισδυτικό χαρακτήρα κι ο αναγνώστης που θα τον διαβάσει μονοπλευρικά, θα χάσει την προεκτατική αξία των λόγων του. Βεβαίως λοιπόν ''η σκέψη θέλει τα γκέμια της'' αν θέλουμε να είμαστε εκφραστικά συνειδητοποιημένοι και συνειδητά ελεύθεροι και όχι ανακυκλωτές της ‘‘έσω φυλακής’’ μας - ενός δηλαδή ασυγκρότητου, αστοιχείωτου, ανεξερεύνητου υποσυνείδητου μικρόκοσμου που εκτοξεύει ακατέργαστα, άμορφα τα στοιχεία του προς τα έξω με αποτέλεσμα μια βέβαιη ‘’αυτοκτονία’’ σκέψης.
Ο λόγος λοιπόν του Λαζαρόπουλου ‘‘και η σκέψη θέλει τα γκέμια της’’ είναι αλληγορικός, πολυπλευρικός και προεκτατικός και σαφέστατα δεν παραπέμπει σε δέσμια έκφραση αλλά σε συνειδητοποιημένη έκφραση. Ένα ατισάθευτο άλογο (όπως είναι η σκέψη του ανθρώπου λόγω των πολλών πληροφοριών που λαμβάνει), αν δεν του συγκρατήσεις με γκέμια την ορμητική του ταχύτητα θα γκρεμιστεί. Θα περάσει δηλαδή η σκέψη στο εκμηδενισμένο, αν όχι μηδενικό, εκείνο ‘‘τέλος’’ της λογικής(με την έννοια της συνειδητότητας της λέξης ‘‘λογική’’), θα στασιμοποιηθεί δηλαδή όμοια με τον οπαδό τού ‘‘πίστευε και μη ερεύνα’’ σε αποστολή αυτοκτονίας.
Δρομολογηθήκαμε λοιπόν στην νοητική και νοηματική διεργασία της ποίησής του και θα πρέπει τώρα να προσεγγίσουμε στο μορφικό αποτέλεσμα αυτής της πορείας του – Να αντιληφθούμε ποια είναι τα εκφραστικά «μέσα» του που μας υποχρεώνουν να τον υποδεχθούμε ως πρωτοπόρο και να τον φανταστούμε στο έδρανο των ποιητών του μέλλοντος.
Ο Χρήστος Λαζαρόπουλος κάνει την φιλοσοφική ανατροπή, εισάγοντας τον «αποσιωπητικό λόγο» και μάλιστα, στηριζόμενο σε πλήθος εικαστικών και μουσικών πεδίων. Έτσι η νοηματική του, όχι απλώς λαμβάνει απρόβλεπτες διαστάσεις, αλλά και πολυποίκιλες διασπάσεις και διαχύσεις….! Αν μπορούσαμε να φανταστούμε έναν διαθλαστικό – κι ωστόσο μη ορατό – κόσμο, απαρτιζόμενο αφ ενός από μεσοαστρική ύλη και αφ’ ετέρου, από σχηματοποιημένα στοιχεία του υπαρκτού ορατού μας κόσμου, θα μπορούσαμε ίσως να αντιληφθούμε την άλλη ποίηση που έπεται των καιρών. Ο Χρήστος Λαζαρόπουλος, ως ιχνηλάτης ποιητής αντιλαμβάνεται και ανασηκώνει το βάρος της απουσίας, εστιάζει στο επίκεντρο της απώλειας σ’ ένα συμπαντικό διηνεκές, και εικονογραφεί το ‘‘τοπίο’’ που η απουσία-απώλεια, κινείται ως στοιχείον υπάρχον!
Θαυμαστά στο λόγο του, η εικόνα αναρριχάται πάνω στον ήχο κι αντιστρόφως. Εντυπωσιακό εναγώνιο παιχνίδι όπου η μουσικότητα των λέξεων ζωγραφίζει και η εικονογράφηση των λέξεων συνθέτει μελωδίες! Τι είναι όλο αυτό της ποίησής του το αλληγορικά μαγευτικό, που παραπέμπει σε πλεκτάνη Ολύμπιας Θεϊκής σκέψης; Είναι η γέννα της Γαίας Σκέψης που γεννά Ολύμπιους κυρίαρχους, αλλά και Κύκλωπες συναισθημάτων και Τιτάνες δυναμικής οργής!
Ο Χρήστος Λαζαρόπουλος εγκυμονούσε τον κόσμο κι η ποίησή του είναι πράξη να ξεγεννήσει με τα δόντια τον καιρό, να αφουγκραστεί τους ‘‘έσω’’ πόνους.
Η γραφή του είναι νοηματικά ανυπόταχτη, διανύει χιλιόμετρα σκέψης ακατέργαστων ανεντόπιστων στοιχείων!
Ο ποιητής αυτός περικυκλωμένος από το ‘‘απτό’’ και το ‘‘λίγο’’ του βιωμένου μας κόσμου, κάνει μια πολλαπλασιαζόμενη κινητική, ποιητικά αυτιστική πράξη κι αναβαθμίζει το ‘‘λίγο’’ σε υπέρτατο και το ‘‘απτό’’ σε ασύλληπτο. Δρα στον απόντα χώρο της φαντασίας ως αυτός να είναι οικείος και άρτια δομημένος… Γνωρίζει δηλαδή τους ελικτικούς μηχανισμούς της διάνοιας, τόσο ικανά, ώστε να μπορεί να ορίσει το αχανές της φαντασίας, να εξοικειωθεί με την δομή του και να συνταξιδεύσει με τα στοιχεία του.
Οι προσεγγίσεις, του Χρήστου Λαζαρόπουλου, στα στοιχεία του έσω κόσμου μας, διατηρούν το εικαστικό και ηχητικό τους «απρόσμενο» - έτσι ώστε ο λόγος του να παρουσιάζεται αιφνιδιαστικά πρωτόγνωρος… Εκεί δηλαδή που προσμένεις ως αναγνώστης, να ακολουθεί μιας απτής νοηματικά και ηχοεικαστικά λέξης μια άλλη επίσης απτή, αιφνιδιάζεσαι με μια συμπυκνωτική (εικαστική, μουσική, φιλοσοφική) ηχηρή νότα παντελώς νέας στοιχειοθέτησης. Μπαίνει δηλαδή ο Λαζαρόπουλος στο «έσω διάκοσμό» μας, κι ανασύρει από εκεί στοιχεία τα οποία συνδέει με την έξω γνώριμη εικόνα του «υπάρχω» μας.
Ένα άλλο στοιχείο με το οποίο ο Χρήστος Λαζαρόπουλος ζυμώνει τον λόγο του, είναι μία αλλόκοτη ησκιοπαρουσιαζόμενη ουμανιστική διάθεση· γράφει:
«Το δάκρυ ενός παιδιού είναι η Νυρεμβέργη του ανθρώπου.
Το δάκρυ ενός παιδιού είναι η πτώση του ανθρώπου»
Θωπεύει με την ποίησή του, τις συναισθηματικές, όσο και οργανικές πληγές του ανθρώπου, χωρίς να γίνεται κραυγαλέος και μελοδραματικός. Κινείται ως ήσκιος, όμοια μ’ εκείνο το δροσερό χέρι που ακουμπά σε φλεγόμενο μέτωπο μελλοθανάτου.
Εντυπωσιάζει αυτός ο ποιητής γιατί ενώ δείχνει περιεκτικά λιτός και εγκρατής στον λόγο του αποφεύγοντας τους συναισθηματικούς παροξυσμούς και τις νοηματικές εντάσεις, αφήνει αιφνιδιαστικά πίδακες άμετρης αγάπης διάχυτης και προς όλες τις κατευθύνσεις. Προσδιορίζει την εντύπωση, ως μέσα του να είναι φυλακισμένο ένα μίγμα μεταλλικών κραυγών που πάλλονται, αναζητούν έξοδο έκφρασης και εν τέλει, ραγίζουν τα κρανιακά τοιχώματα, εκρήγνυνται σχηματίζοντας ποτάμι λάβας που γράφει ‘‘αγαπώ’’ … κι όταν η λάβα παγώνει, μετασχηματίζεται σε μια γοητευτικά ζοφερή αδιαπέραστη ύλη σιωπής με τα σημάδια της διαδικασίας έκρηξης πάνω της.
Ο Χρήστος Ν. Λαζαρόπουλος έχει συνθέσει τον εαυτό του από τα πάντα!..κι ο ίδιος πια δεν είναι ένα σύντομο και προκαθορισμένο «Εγώ», αλλά ένα μεγάλο κομμάτι του «Όλου».
Ο ποιητικός λόγος, δεν είναι παρά η καταγραφή της σύστασης του εκάστοτε δημιουργού – ψηλαφίζοντας την ποιητική του Λαζαρόπουλου βλέπουμε την σύσταση του κι εδώ εντυπωσιαζόμαστε από το ό,τι δεν έχει περιοριστεί σε μια ιδέα, σε μια πράξη, ένα συναίσθημα… δεν έχει περιχαρακωθεί σ’ ένα όποιο εύρημα ζωής και σε μία στάση ζωής… Είναι πολυσύνθετος και πολυοραματιζόμενος (ας μου επιτραπεί ο χαρακτηρισμός).
Κάποια στιγμή μοιάζει να ρίχνει τους τόνους στους μεσαίους στίχους ενός γραφήματός του και νομίζει ο αναγνώστης πως ο ποιητής μας, επικεντρώνεται στην κοινωνική του ταυτότητα και θα μας οδηγήσει ομαλά και ανώδυνα προς την έξοδο του ποιήματος… αλλά ο απόλυτα ηφαιστειογενής και συμπαντικά διάχυτος χαρακτήρας του Λαζαρόπουλου, αιφνίδια ανατρέπει την σιγή και τον ψίθυρο, δημιουργεί κρεσέντο συναισθηματικών και φιλοσοφικών σπαραγμών, τσαλακώνει έως κομματιάζει την κοινωνική καλοστεκούμενη φόρμα των πραγμάτων, αδιαφορεί για τις υποκριτικές και βολικές ισορροπίες, ανατρέπει και ανατρέπεται μέσα στον κοινωνικό κλοιό, με άνεση ζογκλέρ υπερβαίνει τα δεδομένα εφησυχασμένα κοινωνικά ύψη … και παίζει με την ονειρική διάσταση άλλοτε σαν απείθαρχο παιδί που ερευνά την ύλη του σύμπαντος κόσμου σχίζοντας τις δεδομένες διδαχές, κι άλλοτε σαν δράκος που ανατρέπει το ‘‘λίγο’’ και το ‘‘ασφαλές’’ ρουφώντας τις ίδιες του τις φλόγες ·
— «Τι θα γίνεις άμα μεγαλώσεις;»· αναρωτιέται ποιητικά ο Χρήστος Λαζαρόπουλος
— «Παιδί!» · καταλήγει ενθουσιωδώς… απελπισμένα!
Θα έλεγα έτσι απλά – όσο και με Κασσανδρικό σπαραγμό και δέος - πως εδώ δίπλα μας, κερδίζουμε, αγγίζουμε εκείνον τον ιερό ποιητικό λόγο που θα του υποκλιθεί η ιστορία της τέχνης· συνομιλούμε με έναν ποιητή που θα ζει στους αιώνες… Έχουμε την ευκαιρία να περιπλανηθούμε μαζί του στον μέλλοντα χρόνο ως στοιχεία πλάι του που τον αναγνώρισαν και τον αγάπησαν…
Όταν μπορείς να δεις τον όποιον διανοητικό και ουμανιστικό όγκο, σου προσφέρει η εποχή σου, το βλέμμα σου κινείται μπροστά από την ύπαρξή σου… Και η κάθε εποχή γεννά «αιώνιους ανθρώπους» που ξεπερνούν το τέλος της… ένας από αυτούς είναι ο ποιητής Χρήστος Ν. Λαζαρόπουλος!
Κατερίνα Ν. Θεοφίλη
