ΚΡΙΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΕΛΕΝΗΣ ΜΟΥΖΑΚΗ
Γράφει η ΚΑΤΕΡΙΝΑ Ν. ΘΕΟΦΙΛΗ
(εκδήλωση για το έργο της Ελένης Μουζάκη – Παρασκευή 28 Μάη 2010 βιβλιοπωλειον «Ρήγας»)
Δύο (κυρίως) είδη όντων στον πλανήτη πολεμούν το "όμοιο τους"... το λιοντάρι και ο άνθρωπος. Το λιοντάρι κατασπαράζει το απέναντι λιοντάρι για να επιβληθεί στην λέαινα και να τεκνοποιήσει μαζί της - και για να έρθει σε οργασμό η λέαινα δεν πρέπει να θηλάζει, κι άρα δολοφονούνται και τα παιδιά της. Ο άνθρωπος κατασπαράσσει τον άνθρωπο - κυρίως ηθικά με κίνητρο οικονομικό, αλλά και για να επιβληθεί κενόδοξα... Ο άνθρωπος πριν να κλέψει υλικά, κλέβει ηθικά τον απέναντι του.. τον φθονεί, τον μέμφεται, τον υποσκάπτει κτλ συναφή. Η Ελένη Μουζάκη εντόπισε νωρίς τον "αντίπαλο" - προστάτεψε τον εαυτό της από τον εαυτό της... συνειδητοποίησε πως η διάβρωση και η εκτόπιση του καλού θεμελιακού υλικού μας, ξεκινά "εκ των έσω". Η ποίησή της είναι ένα τεράστιο συνειδησιακό φίλτρο που το απόσταγμά του έχει φιλοσοφικά εξαγνιστικές ιδιότητες.
Η ποίηση της Ελένης Μουζάκη, μοιάζει να είναι σανίδα σωτηρίας στο ναυάγιο των ψυχών του κόσμου. Κρατά η ποιήτρια, ακόμα μέσα της την ιερότητα των αναμνήσεων της, αλλά και την ανάμνηση του "καλού κόσμου" που χάνεται...
Άτηκτος ποιητική σύσταση με κοινωνικά διασταλτικό λόγο, εικονοπλαστικούς ελιγμούς καθαρών σχημάτων (και διόλου γλωσσοκτόνων εντυπωσιασμών), με αυτοέλικτο ηχητική και πλοκή νοημάτων υπαρξιακής αγωνίας.
Ποιήτρια των σπαρασσόμενων σπλάχνων, καταφέρνει κι εξεικονίζει ως και αυτές τις μηχανορραφίες του θανάτου.
Πλάθει λέξεις η Ελένη Μουζάκη δημιουργώντας έναν μουσικό χώρο όπου μέσα του η ποίηση βρίσκει την ρυθμική της κίνηση και τον ευθυτενή συνειδησιακό της βηματισμό.
Η Ελένη Μουζάκη στα ποιήματα του βιωμένου πόνου της, παρουσιάζεται ως η μεγάλη τραγωδός που τοποθετεί στις συνειδήσεις μας το οδόσημο της ζωής και μας προειδοποιεί πως η απόσταση που μας χωρίζει απ’ την στιγμή της τελικής κρίσης ολοένα λιγοστεύει … Ο βαθύρριζος λόγος της, θεμέλιο στην αντίληψη μας, μας στηρίζει από “πτώσεις” και μας αφυπνίζει κλητεύοντάς μας να επενδύσουμε στην ιερότητα της αλληλέγγυας προσφοράς.
Γραφή που ο συναισθηματικός της λυρισμός λειτουργώντας σαν αντίψυχο νεκρών σωμάτων μα και νεκρών συνειδήσεων, έχει καινοτόμο μορφή και προπομπό διάχυση.
Το διάχυτο ανθρωποκεντρικό στοιχείο της Μουζάκη με λεξιπλασίες που εντυπωσιάζουν τόσο για την εικαστική τους διάχυση όσο και για το νοηματικό τους υπόβαθρο, είναι το πρώτο βασικό πεδίο που στηρίζουμε ενθουσιωδώς την ανάγνωσή μας. Ωστόσο κάτω απ' αυτό το πρώτο ποιητικό πεδίο υπάρχει ένα μίγμα ορθολογιστικού ρεαλισμού, εξαιρετικά δυσδιάκριτο και το οποίο είναι το πρωτογενές υλικό της Μουζάκη. Δηλαδή, η ποιήτρια διεισδύει στον χρόνο, στο κυτταρικό "γίγνεσθαι", στον συντελεστή του "αέναου" κύκλου των όντων, στην κοινωνιολογική και θρησκευτική φόρμα, αλλά διεισδύοντας σε αυτά, αρχίζει να τα επεξεργάζεται διανοητικά, να λαμβάνει το απόσταγμα τους και να μεταφέρει πλέον στο χαρτί , όχι τον ακατέργαστο όγκο τους, αλλά μια νέα αποσταγματική μορφή τους. Έτσι βλέπουμε, πως ενώ παρουσιάζει τραγικά θέματα, ο ίδιος αυτός σπαραγμός της είναι αποσταγμένος, φιλτραρισμένος από ορθολογιστικά ρεαλιστικές διαδικασίες κι έτσι λαμβάνει μια νέα μορφή φιλοσοφικών διαστάσεων και μουσικοεικαστικών συνδυασμών. Όσα η Μουζάκη σκέπτεται για τον χρόνο ή για το ασκεπές "μάταιο" της ζωής ή για το κυτταρικό μας "γίγνεσθαι" κτλ, δεν τα ρίχνει σωρηδόν στο χαρτί και στην αρχική ακατέργαστη μάζα τους, π.χ: η ποιήτρια παρατηρώντας το γεγονός του θανάτου, ανακαλύπτει τις συνέπειες του, όχι μεμονωμένα στον πόνο της απώλειας, αλλά στον συνδυασμό του πόνου... προσπαθεί πρώτα να εντοπίσει το υλικό που αποτελείται ο πόνος και τον τόπο και τρόπο που δρα ο πόνος, έτσι και αντιλαμβάνεται πως ο πόνος της απώλειας-θανάτου, δεν είναι πόνος προερχόμενος από την οργανική απουσία, αλλά πόνος προερχόμενος από την (προγενέστερη) παρουσία και την αέναη κίνησή της στην μνήμη. Εδώ η Μουζάκη πρωτοπορεί, ως μεγάλη θρηνωδός, γιατί ακριβώς ο θρήνος της δεν παραμένει στην επιφάνεια του θανάτου- δεν θρηνεί την απώλεια, αλλά θρηνεί υμνολογώντας την παρουσία. Εν ολίγοις, το πρόσωπο (άτομο), που ο θάνατος έκρυψε ως μία πολυσύνθετη εικόνα, η Μουζάκη το ανασύρει από τον λήθαργο της αμνησίας και του δίνει πάλι την έκφρασή του, την κίνησή του, την υπαρξιακή του υπόσταση.
Η Μουζάκη λειτουργεί ποιητικά σαν μία μικροκάμερα λήψεως ηχητικών κι οπτικών κυμάτων, η οποία συλλαμβάνει ήχους κι εικόνες που φαινομενικά παρήλθαν από έναν όμως συμπαντικό κύκλο που ακόμα υπάρχει με απροσδιόριστα τα όρια του. Αυτήν την "ταινία" η Ελένη Μουζάκη την επεξεργάζεται στα διανοητικά της εργαστήρια, της κόβει τα περιττά στοιχεία, της επιδιορθώνει τα σβησίματα και της γεμίζει τα κενά, βρίσκει τα κατάλληλα κεντρικά σημεία του μουσικού της θέματος, της προσαρμόζει την τρεμάμενη κίνηση σε αέρινους, ατμοσφαιρικούς ρυθμούς και της δίνει μια περίπου μεταφυσική, διαχρονικότητα κίνησης. Έτσι ρυθμικά κι εικαστικά, τίθεται ο μοτός της ζωής στην πληγή του πόνου και τον προστατεύει απ' την μόλυνση είτε της αμνησίας, είτε της τρέλας· (τα δύο αρνητικά άκρα). Ο πόνος, στην πλούσια λέξεων και ρυθμών ποίηση της Μουζάκη, παρουσιάζει την ευεργετική του δράση· είναι δίαυλος επικοινωνίας των ορατών και των αοράτων στοιχείων του κόσμου. Στο ποίημά της "Ο Πανδαμάτωρ" αντιλαμβανόμεθα πόσο φιλοσοφικό και ορθολογιστικό ρεαλισμό έχει ως πρωτογενές διανοητικό υλικό η Ελένη Μουζάκη, αλλά και ταυτόχρονα πόσο ανυψώνεται η ποιητική της ως φυγόκεντρος δύναμη από το βάρος αυτού του υλικού, και με το απόσταγμά του και μόνον, δίδεται εκεί στο χαρτί μία τιτανομαχία ψυχής κι ανατριχιαστικά παρακολουθούμε, αυτόν που τα πάντα δαμάζει, τον χρόνο, να δέχεται πλήγμα ποιητικής αντίστασης - η ποίηση της Ελένης Μουζάκη κυριολεκτικά μάχεται με τον ψυχοδαμαστή χρόνο και τον νικά στην μνήμη.
Η Μουζάκη έχει στην ποίησή της στεγάσει όλα τα θέματα και σε όλα έχει καταφέρει να διαφοροποιηθεί και να δημιουργήσει εικαστικές και μουσικές εστίες, εκεί όμως που κάνει την λογοτεχνική ανατροπή, είναι το θέμα του θανάτου... ένα θέμα εξαιρετικά δύσκολο όταν αντιμετωπίζεται ως βιωμένη κατάσταση μέσα στην ποίηση και λίγοι ποιητές κατάφεραν από τέτοια βιωμένη συνθήκη να δώσουν καινοτόμο μορφή στην ποιητική τους κατάθεση. Ανεπιφύλακτα λέω πως η Ελένη Μουζάκη κάνει τομή στην ποιητική του θανάτου και ανατρέπει τα μέχρι τώρα ποιητικά δεδομένα αυτής της θεματολογίας. Η εντυπωσιακά πολυσύνθετή της διάνοια την οδήγησε στο να μην συρρικνωθεί και καθηλωθεί σε ταφομάρμαρα, αλλά να σηκώσει την πλάκα... Η Ελένη Μουζάκη δεν ερμηνεύει με την ποίησή της ρόλο νεκροπομπού - δεν συνοδεύει τους νεκρούς στην ταφή τους, αλλά στην αέναον ανάστασή τους.
Κατερίνα Ν. Θεοφίλη
Ο μοτός = νήματα από λινό ύφασμα που το τοποθετούσαν στις πληγές οι αρχαίοι έλληνες , λέγεται και ξαντό, κουρέλια.
