"ΠΕΘΑΝΑ...ΑΛΛΑ ΣΑΣ ΒΛΕΠΩ"
μυθιστόρημα Γρηγόρη Χαλιακόπουλου
(εικονογράφηση: Χρήστος Αντωναρόπουλος)
(Το κείμενο της Κατερίνας Ν.Θεοφίλη για το μυθιστόρημα του Γρηγόρη Χαλιακόπουλου δημοσιεύτηκε στο περιοδικό του Κώστα Βαλέτα "Αιολικά Γράμματα")
Στην πρώτη «παράφορη ενθουσιασμού» ανάγνωση του βαθύρριζου μυθιστορήματος «Πέθανα... αλλά σας βλέπω», νομίζεις πως έχεις να κάνεις μ’ έναν αναπτυγμένο και καλά δομημένο εξπρεσσιονισμό που γλύφει τα έγκατα μιας σουρρεαλιστικής διάθεσης, όπου οι εικόνες διαχέονται η μία στην άλλη και αυτοματικά σχηματοποιούν νέες καταστάσεις. Σου μένει μια εντύπωση στοιχείων που ‘‘δολοπλοκούν’’, ‘‘συνουσιάζονται’’, ενώνονται και διασπόνται στον αέρα.
Όμως αυτή είναι η γοητευτική παγίδα της ‘‘ποιητικής’’ προανακρουστικής πεζογραφίας του Γρηγόρη Χαλιακόπουλου – τα πράγματα παρουσιάζονται έτσι, χωρίς καθόλου να είναι έτσι. Υπάρχει ενδόπλαστη συγγραφική μεγαλουργία που δεν μας επιτρέπει να περιοριστούμε σε δοτές ταυτότητες «–ισμών» και μας επιβάλλει να αναζητήσουμε περισσότερα απ’ τα εμφανή πεδία.
Η σπερμογόνος γραφή του Γρηγόρη Χαλιακόπουλου, έχει θαυμαστούς νοηματικούς κωδικούς και εξαίρετους ελιγμούς ύφους, που σηματοδοτούν μια εσωτερική του έρευνα συμπαντικών στοιχείων. Θα μπορούσα να πω πως ο Γρηγόρης Χαλιακόπουλος έχει μια υπεραναπτυγμένη φιλοσοφική σκέψη, που την τοποθετεί μέσα σε ποιητικά (από πλευράς ροής, πλοκής κι εικαστικότητας) πρίσματα, πραγματοποιώντας καινοτομία τόσο στην φιλοσοφία όσο και στην πεζογραφία· (ας προσέξουμε την βαθιά φιλοσοφική παράμετρο του έργου· ο νεκρός ζει και ως ανατόμος εξετάζει το ‘‘πτώμα’’ της συμπεριφοράς του ζώντα κόσμου· στο τέλος αποδεικνύεται πως ο νεκρός δεν ήταν ποτέ νεκρός -κυρίως σε ό,τι αφορά στην γήινη του αντίληψη και στην ευρύτερη, την ενεργειακή του διάνοια - · ήταν μια ταραχωδώς αφυπνισμένη συνείδηση διασπαζόμενη σε πολλές πληροφορίες, ώστε έπρεπε να περισταλλεί ενεργειακά σε κωματώδη κατάσταση, για να ανασυγκροτήσει την κρίση και την οπτική της ενατένιση).
Η υπόθεση όμως της συγγραφικής κατάθεσης του Γρ. Χαλιακόπουλου, που θα απασχολήσει – πιθανολογώ- τον μέλλοντα χρόνο της λογοτεχνίας ως ασύλληπτο σμήνος πρόζυμων στοιχείων, δεν βασίζεται – ισχυρίζομαι- μόνον στην υπεραναπτυγμένη φιλοσοφική του διάνοια και στην πρισματικά ‘‘ποιητική’’ της παρουσίαση... Υπάρχει κάτι άλλο, πολύ ίσως πιο σημαντικό, πολύ ίσως πιο παρακινδυνευμένο... Υπάρχει μια αιμομιγής προσπάθεια του συγγραφέα αυτού, αποκοπής από το ‘‘εγώ’’ του, όπως αυτό συγκροτείται μέσα από οικογενειακές, κοινωνικές κτλ διδαχές... Φανταστείτε έναν άνθρωπο που προσπαθεί να δει χωρίς καθρέφτη την φιγούρα του! Πώς μπορεί να συμβεί αυτό; Θα του χρειάζοταν μια τέτοια εγκεφαλική προσπάθεια ώστε σχεδόν να διαχωρίσει τις λειτουργίες των εγκεφαλικών θυλακίων έτσι που η μια να μπορεί να κοιτά, να παρατηρεί την άλλη... Αυτό ασφαλώς, αν συνέβαινε, θα ήταν πρώτα και κύρια μια επιστημονική επιτυχία. Ωστόσο, δεν υπάρχει λόγος να αναζητήσουμε ούτε επιστημονικές, αλλά ούτε και μεταφυσικές συμπεριφορές στην γραφή του Γρηγόρη Χαλιακόπουλου. Μπορεί κάποιος αν σπάει λέξη την λέξη, γράμμα το γράμμα τους κωδικούς, να φτάσει σ’ αυτό το συμπέρασμα του «σημαντικού» και του «παρακινδυνευμένου» που υπαρξιακά χαρακτηρίζει τον Χαλιακόπουλο.
Αν κάποιος αναγνώστης ήθελε να προσπαθήσει έτσι, ή και έτσι, θα διαπίστωνε πως ο Γρηγόρης Χαλιακόπουλος επιστρατεύοντας μεγάλο μέρος των χημικών ενώσεων του εγκεφάλου του, κατάφερε να δει απέναντί του, ως κινούμενο ρόλο, το ουσιαστικό του «εγώ» - αυτό που είναι συσσωρευμένη ποσότητα ενέργειας και που συνασπίζεται και συνάρχει με την διάχυτη όσο κι ενιαία συμπαντική ύλη.
Κατάφερε το ακατόρθωτο:Να γίνει ο θεατής του! Όχι με ομφαλοσκοπική διαδικασία, αλλά με εντελώς ψυχρόαιμη αποφασιστικότητα να γυρίσει το μυαλό του μέσα στο ίδιο του το μυαλό – να δει εκεί, τους τόσους του ρόλους, να αντιληφθεί τα πολλά υπαρξιακά πορτραίτα του, να καταλήξει -πιθανολογώ- πως δεν είναι «ένας» και πως δεν είναι «εδώ», αλλά είναι μια συσσώρευση πολλών σωμάτων (οργανικών και ανόργανων) σε πολλούς τόπους – χρόνους. Κι ο,τιδήποτε τον αφορά, κατάφερε να το παρατηρεί σαν θεατής του κι όχι σαν μέλος του ήτε οργανικό, ήτε συνειδησιακό, ήτε κοινωνικό. Πραγματοποίησε δηλαδή μια ενδελεχή ψηλάφηση του ζωτικού πόνου, απομονώνοντας την εσωτερικότητα του «ενός πολλαπλού», όπως ακριβώς ο Άγγλος θεολόγος και χημικός Ιωσήφ Πρήστλευ που εντόπισε το 1775 και απομόνωσε το στοιχείο του οξυγόνου, του διοξειδίου του θείου, του ανθρακικού οξειδίου και του υποξειδίου του αζώτου, μέσα σε μια αντιφατική – φαινομενικά – πορεία συγκρουόμενων αναζητήσεων όπως αυτών των θεολογικών και επιστημονικών· (καμμιά φορά, τα αντιμαχόμενα ιδεολογικά στρατόπεδα, υποχρεώνονται κατά την σύγκρουση, σε ερευνητική συνεύρεση των υλικών τους στοιχείων· ένα, ας πούμε αποτέλεσμα, υποχρεωτικής, όσο και απρόσμενης συναρμογής). Ο Γρηγόρης Χαλιακόπουλος ως δημοσιογράφος με την απαραίτητη ταχεία ματιά στον επίκαιρο κόσμο, θα περίμενε ίσως κανείς να κάνει μια λογοτεχνία εντός χωρικών του ορίων, που σημαίνει εντός των καθημερινών και των απτών θεμάτων, αλλά διαπιστώνουμε πως η γραφή του διαπερνά τα τεκτενόμενα και τολμά μια περιπλάνηση σε άλλα πεδία, φαντασίας πείτε-τα, εγώ αρέσκομαι να τα λέω ανεξερεύνητα πεδία υλικής διάστασης. Και σ’ αυτά τα πεδία αποτολμά μια αιμάσσουσα διαδικασία αρίθμησης των ιχνοστοιχείων του σύμπαντος κόσμου, του απτού μας κόσμου που κι όμως αγνοούμε γιατί ακριβώς δεν τον είδαμε ποτέ έξω απ’ τον όποιο ρόλο μας. Ο Γρηγόρης Χαλιακόπουλος βρήσκει λοιπόν τις ακριβείς αναλογίες του υλικού σύμπαντος κόσμου, καθώς αποφασίζει να συγκρουστεί με τον οικείο του ρόλο και συνεπώς διασπαζόμενος, να τον αποχωριστεί, χωρίς όμως να τον εγκαταλείψει απ’ την ακτίνα παρατήρησής του· (η διαίρεση δεν είναι παρά μια προσθετική αφαίρεση- δηλαδή, καθώς διαιρούμεθα μοιάζουμε να αφαιρούμεθα, αλλά ταυτοχρόνως έχουμε πολλά μέρη-ρόλους).
Ακόμα και τα συναισθήματά του, αυτός ο ευεργετικός για την λογοτεχνία διασταλτικός συγγραφέας Γρηγόρης Χαλιακόπουλος, τα παρατηρεί σαν ρόλους απέναντί του... Έτσι, ο ίδιος συχνά μοιάζει να έχει μια έκφραση συμμετοχικής εσωτερικότητας σε ό,τι στον κόσμο συντελείται· περίπου ερωτεύεται ζωές ανθρώπων που ποτέ δεν γνώρισε, τρυπώνει μέσα σε ρόλους που σε κανένα θέατρο δεν παίχτηκαν, απομυζεί δηλητηριώδεις ουσίες από ζωές βαθιά θαμμένες στα χώματα. Ο Χαλιακόπουλος, σαν ιδιοσυγκρασία, ‘‘αφουγκράζεται’’ κι όχι απλώς βλέπει τον κόσμο απέναντί του... (ας θυμηθούμε την προτροπή του Κόναν Ντόυλ δια στόματος του ήρωα του Σερλοκ Χολμς : «όταν κοιτάς να ‘‘βλέπεις’’», περίπου έτσι). Αυτό κάνει ο Γρηγόρης Χαλιακόπουλος, δεν κοιτά απλώς, αλλά ‘‘βλέπει’’ κι όχι μόνον ‘‘βλέπει’’ αλλά και αφουγκράζεται την παλμική κίνηση αυτού που βλέπει.
Το σημαντικό με τον Γρηγόρη Χαλιακόπουλο είναι λοιπόν πως δεν προσκολλάται σε κανέναν ρόλο, ούτε του εαυτού του, αντίθετα - και θαυμαστά- εξορύσσεται απ’ όλους τους ρόλους κι από απόσταση πλέον αναπνοής, ως να φτιάχνει κρύπτες στον αιθέρα, ‘‘αφουγκράζεται’’ την όποια σιωπηλή, ή υποκριτική τους υπόσταση, και με τρόπο, στη συνέχεια, οδυνηρό, προσοικειώνεται και σώματα και ψυχές (αριθμών εν κινήσει, κατά τον Πυθαγόρειο συλλογισμό), και σκέψεις και συναισθήματα και ιδέες και... και... και...
Θα τολμήσω να πω πως βρισκόμαστε μπροστά στο φαινόμενο ενός υπερδιανοητικού ατόμου, που χωρίς καν να βάλει τον κόσμο και τον εαυτό του σε δοχεία ζέσεως και να τα εξετάσει ως πειραματόζωα, κατάφερε, συνεχώς μετακινούμενος στα ηλεκτρομαγνητικά του πεδία, να αποκτήσει πολλές οπτικές παρατήρησης και συνεπώς να ερευνήσει βαθύτερα, να φιλοσοφήσει εκτενέστερα και να συγκεντρώσει, συγγραφικά, τα δυσδιάκριτα εκείνα εκατομμύρια ιχνοστοιχεία του σύμπαντος κόσμου, ούτως ώστε να διαπλάσσει έναν λόγο μη ορατής, αλλά απόλυτα υλικής μορφής.
Πώς όμως μεταχειρίζεται ‘‘ηθικά’’ το απόσταγμα αυτής της υπερδιανοητικής διαδικασίας του; Πώς δηλαδή κρίνει το υλικό που ‘‘αφουγκράστηκε’’ με την ριψοκίνδυνη μέθοδο που προαναφέραμε ; Και πώς το παρουσιάζει σε κοινή θέαση;
Είναι Θαυμαστό: Το υλικό που συγκέντρωσε το ξαναδιασπά και το τοποθετεί στο χαρτί σαν κομμάτια παζλ, αλλά που όμως δεν λείπει ούτε ένα! Η εικόνα είναι εκεί! Ο Χαλιακόπουλος είναι συνεπής στην συμπεριφορά του, τόσο στο διαδικαστικό συγκέντρωσης του υλικού του (ως συνεχώς μετακινούμενος στα ηλεκτρομαγνητικά του πεδία), όσο και στην παρουσίαση αυτού του συγκεντρωμένου υλικού – είναι δηλαδή και πάλι συνεχώς μετακινούμενος στα ηλεκτρομαγνητικά του πεδία – γιατί συγγράφει αυτό που ‘‘αφουγκράστηκε’’ κι όχι αυτό που θα προσδοκούσαν άλλοι να έχει ‘‘αφουγκραστεί’’, κάτι δηλαδή συγκεκριμένο, απτό και σαφή. Συνεπώς διασπά το υλικό που συγκέντρωσε γιατί ακριβώς πριν το συγκεντρώσει το ‘‘αφουγκράστηκε’’ διάχυτο και πολυμορφικό. Εφ’ όσον ‘‘αφουγκράστηκε’’ έναν πρισματικό σύμπαντα κόσμο, θα’ ταν ανέντιμο να μην τον παρουσιάσει και πρισματικό, αλλά ως επίπεδο – μονοδιάστατο.
Αυτό κάνει λοιπόν- ξαναδιασπά το υλικό του και το τοποθετεί πρισματικά. θα το δεις γύρω- γύρω, πάνω και κάτω, εντός κι εκτός και σε κάποια ταχύτατη αντανάκλαση φωτός θα δεις την εικόνα!
Ο λόγος του Γρηγόρη Χαλιακόπουλου είναι θεατρική σκηνή με πολλά επίπεδα και μεγάλη διάσταση... εκεί κινούνται τα φιλοσοφικά του ‘‘πρόσωπα’’ χωρίς προθέσεις νουθεσίας, εκεί ανασχηματίζονται τα ίχνη της μνήμης σε πέλματα διεξοδικά, εκεί ‘‘κρικώνουν’’ οι συναισθηματικές διασπορές και οι πρώτες ύλες κυοφορούνται σε νέες αλληλοσυγκρουόμενες εικόνες προτάσσοντας μια μάχιμη εικαστική αντίληψη, εκεί κι ο σαρκασμός γίνεται το νυστέρι του Δημόκριτου που ανοίγει κρανία, ψαχουλεύει–μαλάζει μυαλά, ψάχνοντας ανέλπιδα να εντοπίσει την γοητευτική ανοησία των ανθρώπων.... και μην μπορώντας τον ιό του ολέθρου μας να βρει, απλώς μιλάει υπονοούμενα και γελάει σαρκαστικά με όλα· (βλέπε «η ιερή τρέλα του Δημόκριτου»).
Το λογοτεχνικό πρόσωπο του Δημόκριτου, είναι ο Γρηγόρης Χαλιακόπουλος. διασπά, διανοητικά, το υλικό και ‘‘αφουγκράζεται’’ εκείνο το συγκλονιστικό ‘‘κρακκ’’ της εκάστοτε στιγμής· ακόμα κι αυτής της ασαφούς, της ασύλληπτης, της απόλυτα άγνωρης, του οργανικού μας θανάτου, την εντοπίζει ως ενεργειακή διάχυση που ανασυγκροτείται και επιστρέφει στον κόσμο της, αυτόν τον ίδιο που αποχωρίστηκε.
Ο Γρηγόρης Χαλιακόπουλος, ‘‘κλείστηκε’’ στο χαρτί με όση προσοχή απαιτείται σ’ ένα οιακιστήριο διάνοιας και κατάφερε συγγραφικά να μετακινηθεί στον Θάνατο... να ερμηνεύσει εκείνο το δευτερόλεπτο που πολλαπλασιάζεται στο διηνεκές και μεταφράζεται ως απαρέγκλιτον άπειρον και να μας καταθέσει μια φιλοσοφική όσο και επιστημονική υποψία: Μήπως τελικά, δεν πάμε πουθενά; μήπως δεν είμαστε εδώ, αλλά ούτε απέναντι; Μήπως τελικά δεν υπάρχει Θάνατος; Ή μήπως, ο εκπληκτικός αυτός συγγραφέας, με τον ελικοφόρο του λόγο, κατάφερε να μας υποδείξει πως ο Θάνατος είναι Αθάνατος και πως ίσως θα πρέπει να αναθεωρήσουμε τα περί υποτέλειας της θνητότητάς μας;
Σκοπίμως υπερβάλλω· ο Γρηγόρης Χαλιακόπουλος δεν έχει προθέσεις να νουθετήσει την ανθρωπότητα, έχει την ανάγκη να αντιληφθεί την αέναον του κίνηση και να συνομιλήσει με τους συνταξιδιώτες του στην ‘‘μηχανή του χρόνου’’. Δεν τον αφορούν οι ιδέες μέσα στις έννοιες, αλλά οι ρόλοι μέσα στις έννοιες - ερμηνεύει την διάχυτη υλική τους υπόσταση, βγαίνοντας απ’ τον δεδομένο υλικό κόσμο με την ίδια εκείνη αρχέγονη ερευνητικότητα της ανάγκης, όπου το ορμέμφυτο συναντά την ιδιοφυή καταβολή του.
Κατερίνα Ν. Θεοφίλη
-Συγγραφέας
- Μέλος της Διεθνούς Ενώσεως Κριτικών Λογοτεχνίας
ΕΡΜΗΝΕΙΕΣ:
βαθύρριζος = έχει βαθειές ρίζες
η αιμομιγής= ανάκατη με αίμα
το προανάκρουσμα= εισαγωγή σε μουσική σύνθεση- ενέργεια που προετοιμάζει άλλη σπουδαιοτέρα ενέργεια
ενδόπλασμα= πρωτοπλαστική ουσία στο κέντρο του κυττάρου
συνάρχει= κυβερνά μαζί με άλλο
ενδελεχής = αυτός που δείχνει ενδελέχεια- αδιάκοπη επιμέλεια
απαρέγκλιτον = που δεν εκτρέπεται, δεν μεταβάλεται, δεν παραβιάζεται
ελικοφόρος = που έχει έλικας – ελέγχουν την βαρύτητα(πτώση) οι περιστροφές στον αέρα.
σπερμογόνος= (σπερματογόνος) = που παράγει σπέρμα (αρχική αιτία, αφορμή)
περιστέλλω= περιορίζω, ελαττώνω
πρόζυμος = προζύμι, μαγιά
προσοικειώνεται = παίρνει με το μέρος του, εξοικειώνεται.
ζέσις = βρασμός
εξορύσσεται = εκβάλλεται, βγαίνει εκ των έσω, εξάγεται απ’ την γη κτλ
υποτέλεια = η υποχρέωση να πληρώνει κανείς φόρο σε εκείνον που τον εξουσιάζει.
οιακιστήριο = θαλαμίσκος που υπάρχει ο οίακας- το τιμόνι - του πλοίου
Κατερίνα Ν. Θεοφίλη
