ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΡΑΝΤΩΝΗΣ ''Η ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ'' (Εκδόσεις ''Βακχικόν'' 2018, σελίδες 330) Κριτική από την Κατερίνα Ν. Θεοφίλη Ο πάντα αγχίνους ευεργετικός υμνωδός της ζωής Γιώργος Καραντώνης παρουσιάζει τον γλυκόρυθμο βηματισμό του ''εν Αθήναις''. Το βιβλίο του ''Η συμφωνία της Αθήνας'', ήχος παλλόμενων χρωμάτων, μας συνεπαίρνει παρ' όλη την αξονική περιστροφική του ταχύτητα. Ο Γιώργος Καραντώνης των πολύμορφων ρόλων, κινείται ''Εν Αθήναις'' άλλοτε αερικό κι άλλοτε εύθυμος δανδής, άλλοτε άρωμα Πασχαλιάς στης πολιτείας τον επιτάφιο κι άλλοτε ασπρόμαυρο πλάνο που ζητά τα χρώματα του σε βουβή ταινία. Επιχειρώ μια προσπάθεια να αποκωδικοποιήσω την συναισθηματική και πρακτική σχέση του Γιώργου Καραντώνη με την Αθήνα κι ως έναν ικανό βαθμό να δικαιολογήσω με ψυχικού τύπου ενδείξεις, τις τόσες ζητωκραυγές του και κυρίως να επαινέσω ορισμένες εκλεκτές από λογοτεχνικής πλευράς παραγράφους του βιβλίου του. Στο σύνολο του το βιβλίο ανήκει στα γραφήματα της απολύτου εκτιμήσεως μου αλλά, όσο κι αν ακούγεται αντιφατικό, όχι της απολύτου εμπιστοσύνης μου- όταν έκανα την πρώτη ανάγνωση των ανέκδοτων χειρογράφων, υπέδειξα στον Γιώργο Καραντώνη πολλά σημεία προς αφαίρεση ή και διαμόρφωση, αρκετά από αυτά τα κατανόησε και τα αφαίρεσε στην τελική εκδοτική μορφή του βιβλίου, αλλά όχι τα περισσότερα ... κι ευτυχώς που δεν το έκανε γιατί τότε δεν θα ήταν ο ''εν θερμώ'' συγγραφέας που αγάπησα κι ο προστατευτικός ερωτικός ιππότης που με ξενάγησε στην περιπέτεια της πόλης... ατέλειωτοι γελώτων περίπατοι αγκαζέ στο κέντρο της Αθήνας... να υποκύπτει προς τιμήν μου στο γυφτόπουλο ''πάρτε κύριε γαρύφαλλο δια την ωραίαν κυρίαν'' ... Τριάντα ολόκληρα χρόνια, μας ένωσαν σχήματα, χρώματα, αρώματα... βασιλικός, γαρύφαλλο, γεράνι, μαλλί της γριάς, γλειφιτζούρι κοκοράκι, ποιήματα, γευσιγνωσίες ... δρόμοι .... Στο βιβλίο είναι η Αθήνα μας, τα βήματά μας, οι ανάσες μας - ένα ακατάπαυστο σε λανθάνουσα μορφή παιδιάστικα πολεμικό νεύμα αδερφικών φίλων. Ωστόσο, μου είναι αδύνατον να επικροτήσω τα φλύαρα σεξιστικά στοιχεία κάποιων σελίδων που παραπέμπουν σε μια ανεγκέφαλη πορνοστάρ Αθήνα κι όχι σε μία Αθήνα δεινοπαθούσα πολιτεία εγχώριας και πολυεθνικής ανισόρροπης ισορροπίας - γιατί τελικά η Αθήνα αιωρείται .. ισορροπεί στην πτώση της, είναι ένα παζλ με μπερδεμένα κομμάτια το οποίο ως δια μαγείας διατηρεί την ισορροπία του στο κάδρο. Επισημαίνω πως ο τίτλος κατά 100% ανταποκρίνεται μεν στο περιεχόμενο αλλά υπάρχουν προεκτάσεις που μας επιτρέπουν να πούμε πως δεν πρόκειται απλώς για την ''συμφωνία της Αθήνας'' αλλά για την συμφωνία του Γιώργου Καραντώνη με την Αθήνα. Μολονότι υπάρχουν στο βιβλίο αρκετές αναφορές στα κοινωνικοπολιτικά πράγματα και πολλές ηχητικές εικονογραφήσεις από τις Αθηναϊκές περιοχές κι ακόμη ενδιαφέρουσες πληροφορίες για επιγραφές, στέκια κτλ, δεν παύει το βιβλίο να επικεντρώνεται στο πολυσύνθετο ''εγώ'' του συγγραφέα του και δεν είναι λίγες οι φορές που δημιουργεί στον αναγνώστη αίσθημα πνιγηρότητας του περιττού και του μονότονου και ωθώντας την διάθεση σε τέτοιο σημείο αδιαφορίας που προξενεί κόπωση, αλλά που γρήγορα εναλλάσσεται με αναγνωστική αναπτέρωση κι ευεξία, επειδή ο αιφνιδιαστικά ανατρεπτικός Γιώργος Καραντώνης διατηρεί την γοητευτική, ποιητικά εγωπαθητική -μουσικά παραληρηματική ως την βοή της πόλης- αλήθεια του και μόλο που δεν κάνει το χατήρι στην τέχνη να αλλάξει πειθαρχικά κι ασφυκτικά προς τιμήν της και υπηρετεί επαξίως και με συνέπεια τον εαυτό του, καταφέρνει με τον παιδιάστικο θερμό τρόπο του να διεγείρει τις αισθήσεις μας, να αποκορυφώσει το αίσθημα της αναγνωστικής ικανοποιήσεως μας. Αναμενόμενα τελικά η τέχνη κερδίζει από τον ατελή αλλά ειλικρινή δημιουργό της με όλη του την ζεστασιά και αμεσότητα. Άλλωστε, ιστορικά αποδεδειγμένο: Η τέχνη αρνείται τους δήθεν τελειογραφείς, ετερόκλητους κι ετερόφωτους γονυκλινείς υπηρέτες της γιατί στον χρόνο αξιολογείται το γνήσιο πρωτογενές υλικό κι όχι οι φιλολογικοί εντυπωσιασμοί, οι προμελετημένοι συναισθηματισμοί, οι καλοστημένες αποστειρωμένες άκαμπτες επεξεργασίες. Γνήσιο πρωτογενές υλικό ο πολυποίκιλος ψυχισμός του Γιώργου Καραντώνη, παράγει λόγο άμεσο, μεστό, βαθιάς θαλπωρής κι εκπληκτικών ηχοχρωμάτων. Κρίνω εδώ απαραίτητο να αναφέρω πως ως οντότητα, ο εμπνευσμένος ποιητής, πεζογράφος, αρθρογράφος, Γιώργος Καραντώνης, αν και μοναχικά περιχαρακωμένος στον εαυτό του, υπήρξε ανέκαθεν εντυπωσιακά τίμιος κι ειλικρινής κάτι που δεν συνάδει με το δικηγορικό του επάγγελμα. Επίσης, κάτω από την ελαφρά πανοπλία του κυνισμού του δρούσε συνεσταλμένα ένας συναισθηματικά γαλαντόμος άνθρωπος. Σε όλην του την ζωή δοτικός, προστατευτικός, τρυφερός και καλοσυνάτος με χαρακτηριστικό του μια ασυγκράτητη παιδιάστικη αδιακρισία - πολλάκις εκνευριστική - που όμως έχει να κάνει με την γνωσολατρεία παιδιού που διδάσκεται τον κόσμο, την περιέργεια μικρού εξερευνητή για τους ζωτικούς ''θησαυρούς'' του πλήθους. Εμφανίσιμος άνδρας ο Γιώργος Καραντώνης με το γεράνι στο πέτο, λιτός και περίπου παραδοσιακός στην ένδυση, με ύφος ατάραχης ελευθερίας και πειραχτική εύθυμη διάθεση, χάιδεψε τους δρόμους της Αθήνας με τα αχνάρια του. Αυτή η καθαγιασμένη γλυκύτατη ύπαρξη ζει στις σελίδες του πολύτιμου βιβλίου ''Η συμφωνία της Αθήνας''. Από τους αξιότερους ''μελωδούς'' ρεαλιστές λογοτέχνες ο Γιώργος Καραντώνης, πραγματοποιεί μια εκ βάθους κοινωνικοπολιτική, ποιητική κι εικαστική ιχνηλασία των Αθηνών. Το βιβλίο ΄΄Η συμφωνία της Αθήνας΄΄ δεν μπορεί να χαρακτηριστεί απλώς ''οδοιπορικό'' γιατί δεν πρόκειται για ταξιδιωτικές εντυπώσεις στις οποίες είθισται να κυριαρχεί επιδερμικά η ενθουσιώδης ή η απορριπτική οπτική. Ο Γιώργος Καραντώνης δεν είναι ολιγοήμερος ταξιδιώτης, αλλά γέννημα θρέμμα και μόνιμος κάτοικος των Αθηνών κι ως εκ τούτου το βιβλίο του αποτελεί μεν υμνωδία περιπατητή, αλλά με κριτική διάθεση και λόγο λαξευτό, διεισδύει στις όσες κοινωνικοπολιτικές φόρμες εμπλούτισαν τον χρόνο ''εν Αθήναις'' και διαμόρφωσαν ήθη και συμπεριφορές των κατοίκων. Δεν μπορώ να εντοπίσω καμία συγγραφική κατηγορία να εντάξω με ελαφρά την καρδία το βιβλίο και γι' αυτό το χαρακτηρίζω ''ιχνηλασία'' . Ίχνη, τα οποία παρότι δείχνουν να οδηγούν στον ''λύκο'' ο Γιώργος Καραντώνης τα εντοπίζει και τα επιδεικνύει στα αναγνωστικά μάτια μας με λατρευτικό ενθουσιασμό. Κι εμείς οι κάποιοι κάτοικοι αυτής της λύκαινας σύγχρονης Αθήνας, διαμελισμένοι από τους τρόμους των ουρλιαχτών της, την φρίκη του τοπίου της, διαβάζουμε στο βιβλίο του Καραντώνη τόσο ασυγκράτητη άδολη υμνολογία τής ασχήμιας της και προς στιγμή αναρωτιόμαστε ''ή ο Καραντώνης είναι το απόλυτον άκρον του μαζοχιστή ή εμείς παραγίναμε δειλές Κοκκινοσκουφίτσες''. Τελικά περί τίνος πρόκειται; Σχεδόν η απάντηση είναι απλή: ο λύκος έκανε σημαντικό το παραμύθι ...! Χωρίς αυτόν τον ευγενικά αγενή σαρκοφάγο φόβο το τρίτο γουρουνάκι δεν θα έφτανε στην ευφυΐα να κτίσει το πέτρινο σπίτι του. Μήτε κι η κοκκινοσκουφίτσα θα απορούσε για τα ''μεγάλα μάτια της γιαγιάς''... το μεγάλο βλέμμα της πόλης! Αυτή η τόσο συμπαγής αίσθηση τρόμου κι ακαλαισθησίας που εκπέμπει η Αθήνα, γράφει το πολύχρωμο φλύαρο αλλόκοτο παραμύθι της κι ο Γιώργος Καραντώνης όμοιος με μοναχικό παιδί είχε ανάγκη να διαβάζει τις σελίδες του ξανά και ξανά - έγινε ο δρόμος της καρδιάς του, η μουσική μέσα του κι ο φίλος που του αφηγείται ... Ο Γιώργος Καραντώνης δεν φοβάται αυτήν την πολιτεία της φτώχειας, της εγκληματικότητας, της απροκάλυπτα περιφερούς πορνείας, των σκόρπιων σκουπιδιών, των σπασμένων κράσπεδων, των ετοιμόρροπων μπαλκονιών, των ασφυκτικών διαμερισμάτων, των εκνευριστικών αλληλοεπιδρούντων ήχων... Ο,τι σε εμάς γίνεται μοχθηρή εμμονική σκέψη και μας οδηγεί σε αυτοάνοσα νοσήματα, σε εκείνον γίνεται σελίδα παραμυθιού εκστασιάζοντάς τον θεραπευτικά. Ο,τι σε εμάς έρχεται απ' το χθες ως σαρκοφάγα ανάμνηση ανεπιτυχούς εξορκισμού, σε εκείνον έρχεται ως ποθητή συγκινησιακή συνέχεια μνήμης κι αποκτά ενεργή υπόσταση στον παρόντα χρόνο. Οι θύμησες του Καραντώνη διακοσμούν το βιβλίο ως απαλά παιδικά σκαριφήματα και διόλου ως βαριά μνημόσυνα και παλινδρομούντες αναθυμιάσεις πένθους. Επισημαίνει διευκρινιστικά: '' Δεν πρέπει να θεωρηθεί ότι ποντάρω στη μόδα ρετρό γράφοντας αυτές τις γραμμές∙ δε γράφω ρετρό και είμαι εναντίον αυτής της φτηνής εκμετάλλευσης του παρελθόντος, αυτής της ρηχής μελοδραματικής νοσταλγίας της παιδικής ή της εφηβικής ηλικίας, καθώς και της επίκλησης του συναισθηματισμού του αναγνώστη, του ακροατή ή του θεατή με την παράθεση εύκολων και αβαθών κομματιών που μηχανικά μπορούν να τον παρασύρουν σε αναμνήσεις και αναπολήσεις. Όμως, γράφοντας αυτά τα κείμενα, που είναι κατά κάποιο τρόπο ένα χρονικό της ζωής της Αθήνας στο δεύτερο μισό του εικοστού αιώνα, ένα χρονικό της ζωής μου στην Αθήνα στην ίδια περίοδο, δεν μπορώ να μη μιλήσω για ορισμένους τόπους που αναγκαστικά συνδέονται αναπόσπαστα με συγκεκριμένες αναμνήσεις, για κάποια μέρη που φέρνουν υποχρεωτικά στη μνήμη κάποια πρόσωπα, κάποιες ιδέες, κάποιες παραστάσεις, για γειτονιές και συνοικίες που είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με μένα κι ό,τι πολύ αγάπησα.'' Ο συγγραφέας τοποθετεί το στατικό χθες των αναμνήσεων στο εξελισσόμενο παρόν και όχι το παρόν στο χθες. Κινείται στην εκάστοτε ''ζώσα'' στιγμή έχοντας τα φορτία του παρελθόντος στην μνήμη του κι αρέσκεται στο ''τώρα'' με όλες τις αλλαγές ή και αλλοιώσεις του. Εντοπίζει, χλευάζει, τα ''κακώς κείμενα'' της πολιτείας χωρίς όμως μεμψίμοιρη κρίση και πρόθεση ''διορθωτικής τακτικής'' (όρος της ποιήτριας, μουσικού και κριτικού τέχνης Λυδίας Λάβδα). Εν Αθήναις ...η θεά Αθηνά φαίνεται να εγκατέλειψε πλέον δόρυ κι ασπίδα, η ιερά ελαία άκαρπη συλλέγει των οχημάτων την καμμένη κηροζίνη και το 99% των κατοίκων της συρρικνώνονται με την μόνη δωρεάν τροφή: οργισμένη κατάθλιψη. Δεν υπάρχει πια υμνητής αυτής της πόλης... Κι όμως, ένα βλέμμα διαπεραστικής χαρμολύπης, ένας νους πολυσύνθετος, μια οντότητα πλασμένη θαρρείς από μουσικές και ομιλίες γλαυκών μειλίχιων ανέμων, ένας ασημένιος γίγαντας περιπατητής, ο Γιώργος Καραντώνης, στοργικά συλλέγει αρώματα, πολύκροτες και πολύχρωμες εικόνες, αιφνιδιάζοντας τον θάνατο με μια αχαλίνωτη ενθουσιώδη ευφορία, αλλά και με κεραυνοφόρο περίστρεπτο ματιά ενοχοποιεί την εν Αθήναις Ελληνική οντότητα και ταυτόχρονα με βούλευμα συγκαταβατικής συμπόνοιας την απαλλάσσει των εκ προθέσεως αδικημάτων της: ''....άνοδος και πτώση, ακμή και παρακμή, άμπωτη και παλίρροια, ο αιώνιος Έλληνας που πάντοτε παρασέρνεται και τρέχει καθυστερημένος πίσω από την κάθε μόδα, την κάθε συνήθεια, την κάθε ιδέα, από το ντύσιμο ως την πολιτική, από τα καθημερινά αντικείμενα ως τα ρεύματα της τέχνης, από τα απλά χόμπι ως την επαγγελματική σταδιοδρομία∙ τότε, λοιπόν, ήταν της μόδας οι πολιτικοί μηχανικοί και οι αρχιτέκτονες, οι πιο περιζήτητοι γαμπροί στη δεκαετία του εξήντα, μέσα στο όργιο της αντιπαροχής, της αστικής λεηλασίας και της ανεξέλεγκτης αστικής ανάπτυξης της «τέως διοικήσεως πρωτευούσης» '' Πλήθος πολύτιμων πληροφοριών από την δεκαετία του 1950 ως τα τέλη του 20 ου αιώνα, ακόμα και με αναφορές σε προγενέστερες εποχές, οικοδομούν εκ νέου την Αθήνα μέσα στο βιβλίο. Η πολιτεία κτίζεται, γκρεμίζεται, ανακαινίζεται μέσα στις σελίδες και τελικά επιτυχώς συστήνεται στους αναγνώστες του παρόντος αλλά και του μέλλοντος. Ο συγγραφέας στέφει ως ''μόνη μεγαλύτερη αγάπη της ζωής του'' την Αθήνα, αλλά δεν αγνοεί και τις γυναίκες που ερωτεύτηκε στοιχειωδώς. Με αγέρωχο ύφος και ασυγκράτητο πάθος, ο Καραντώνης συστήνει την δοτική, πιστή κι ολιγαρκή και καθ' ολοκληρία ερωμένη του την Αθήνα στις γυναίκες που ''επελαύνουν'' απ' την ζωή του λεηλατώντας ίσως, τα μυστικά καρδιακά του διαμάντια, και αναχωρούν προς όποιο κάλπικο κέρδος κι ομιχλώδες θάμπος. Εντοπίζουμε 3-4 γυναικείες υπάρξεις χωρίς εικόνα και χωρίς δράση που συγγραφικά η μία εισχωρεί στην άλλη και προσφέρονται ως μια ύπαρξη αλυσιδωτά διανεμόμενη και που ο μόνος τους ρόλος είναι συνοδευτικός του περιπατητή συγγραφέα. Αυτές οι γυναίκες είναι ψηφίδες του μεγάλου Αθηναϊκού κάδρου, είναι υποτελείς της μεγάλης αφέντρας της Αθήνας! Ο Γιώργος Καραντώνης τοποθετεί την γυναικεία ύπαρξη ως μια συμπαγή ύλη που διασπάται, διαχέεται και πολλαπλασιάζεται, μέσα στα σπλάγχνα της Αθήνας. Αν ο αναγνώστης θελήσει να ''διαβάσει'' την ''συμφωνία της Αθήνας'' με την ακοή, την όραση, τον βηματισμό κι όχι με τον αυστηρά κριτικό λογισμό, τότε σίγουρα θα απογειωθεί συναισθηματικά από τα επαναλαμβανόμενα ποιητικά κρεσέντο του Γιώργου Καραντώνη, θα νιώσει την εγρήγορση του ρυθμού, την δόνηση του μυστικού πάθους, θα αντιληφθεί την ωραιότητα μιας πλουραλιστικά άσχημης πόλης και διόλου δεν θα δυσανασχετήσει από μιας ισχυρής δόσης επανάληψη λέξεων που φιλοδοξούν να ψυχογραφήσουν τον ρυθμό της πόλης. Αυτή η ''ομιλούσα'' επανάληψη είναι αναγκαία γιατί συνάδει με την φλύαρη πόλη των Αθηναίων που τείνουν να ξεχάσουν την ομιλία της καρδιάς τους. Και σ' αυτό ακριβώς το ληθαργικό στάδιο της καρδιάς μας, γίνεται η αριστουργηματικά ηχητική κι εικονογραφική επέμβαση του Γιώργου Καραντώνη - προκαλεί αφυπνιστικά τις αισθήσεις μας, ρίχνει χρώμα στο μαύρο μας, ρίχνει ήχο στην σιωπή μας, ρίχνει στοργή στην πόλη που ξεστρατισμένα απεγνωσμένοι, καταριόμαστε. Ψυχές εν Αθήναις λοιπόν κι εμείς, ας αφουγκραστούμε τον κουρνιαχτό της πολιτείας που ως φρύγανα μας παρασέρνει... Παραθέτω απόσπασμα από τα ωραιότερα ερωτικότερα σημεία του βιβλίου που αποκαλύπτουν την βαθύτατα ρομαντική ψυχή του κατά κόσμον κυνικού Γιώργου Καραντώνη: ''Εν Αθήναις, σαν εκείνα τα δυσεύρετα σκονισμένα βιβλία με τις κιτρινισμένες σελίδες και τα φθαρμένα εξώφυλλα, με τα χαραχτηριστικά χαραχτικά τους και την πολυκαιρισμένη μυρωδιά τους, με τις ξεθωριασμένες χειρόγραφες αφιερώσεις γραμμένες με χρυσές ή ασημένιες πένες, με τα ξεχασμένα ξεραμένα λουλούδια μέσα τους… Εν Αθήναις, όπως άρχιζαν παλιές επιστολές γραμμένες σε πολυτελείς κόλλες χαρτιού, όπως άρχιζαν ψυχρά επίσημα έγγραφα, ογκώδη μπακαλοτέφτερα και λογιστικά βιβλία ή μαθητικά τετράδια με ριγέ φύλλα, όπως τέλειωναν φθισικοί έρωτες σε ρομαντικές εποχές με σύντομα βιαστικά σημειώματα αποχαιρετισμού, με αρώματα γιασεμιού, γαζίας, βασιλικού ή λεβάντας…'' Λόγια ποιητικής ευγένειας και καλαισθησίας, αναμφίβολα θα έκαναν τον τέλειο επίλογο στο βιβλίο του Γιώργου Καραντώνη, αλλά εκείνος συνέχισε και πέραν αυτών ως ''εγωπληθής'' κι ακόρεστος περιπατητής. Η Αθήνα εντός του συνεχίζεται. Τολμηρός ποινικολόγος, αγορεύει υπέρ της, και παρά τα απεχθή της εγκλήματα, κλητεύοντας μάλιστα τους όποιους αρνητές της ως μάρτυρες υπεράσπισης, επιτυγχάνει να την αθωώσει. ''Η συμφωνία της Αθήνας'' αριστουργηματικό γράφημα με αέναες αναγνωστικές προοπτικές.
Κατερίνα Ν. Θεοφίλη
-συγγραφέας -ζωγράφος -κριτικός τέχνης
-ιδρύτρια του περιοδικού ''Αλεξίσφαιρο''
