ΚΡΙΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΔΗΜΗΤΡΗ ΚΑΡΑΜΒΑΛΗ
απ' την Κατερίνα Ν. Θεοφίλη
(εκδήλωση για το έργο του Δ. Καραμβάλη
- Πέμπτη 3 Ιουνίου 2010 βιβλιοπωλειον «Ρήγας»)
Ο Δημήτρης Καραμβάλης κάνει μια υπόγεια στοχαστική διαδρομή - μια κοινωνική έρευνα και καταγραφή του φαινομένου του κόσμου στην συνειδησιακή του εξέλιξη. Αποφεύγει μορφικά, καινοτομίες αλλά κάνει νοηματικά άλματα μέσω του συμβολισμού των εικόνων· γράφει: "Είναι το κελί μου έξω από την φυλακή - γι' αυτό φοβάμαι". Η γραφή του, παρατηρούμε, έχει την δύναμη του "ψιθυρισμού" που επεμβαίνει στην συνείδηση του αναγνώστη αβίαστα και σαν ίχνος που διατηρείται χρονικά.
Δεν έχει πρόθεση να εντυπωσιάσει από πλευράς προοδευτικής τεχνικής, αλλά και ούτε παλιδρομεί σε παραδοσιακούς τόνους μολονότι στον συνολικό όγκο των γραπτών του συναντάμε και έμμετρες στροφές και ομοιοκαταληξίες. Αυτό συμβαίνει γιατί ο Καραμβάλης σμιλεύει ομοιόμορφα το θεματικό υλικό του και μεταχειρίζεται ισομερώς στοιχεία ελεύθερου τονισμού και παραδοσιακού (όχι όμως με την έννοια συνονθυλεύματος που παρουσιάζει ο μεταμοντερνισμός).
Δεν θα μπορούσαμε συνεπώς αβασάνιστα να εντάξουμε τον Καραμβάλη σε έναν "-ισμό" και θα 'ταν προτιμότερο χωρίς να αναζητήσουμε "κλισέ" της ποιητικής του, να επικροτήσουμε την πρόθεση του να εκσυγχρονίζει θεματικά και να εμπλουτίζει με ανθρωποκεντρική εικόνα, την ομοιοκατάληκτη ροή κάποιων ποιημάτων του.
Στις τρεις ποιητικές συλλογές του "η αυτοψία των κυμάτων", "περι-συλλογή" και "απολογισμός", κυριαρχεί η φιλοσοφική του πρόθεση. Ποιήματα υπαρξιακού, οικολογικού, κοινωνικού ενδιαφέροντος, χωρίς να ξοδεύει νοήματα με το να θηρεύει πρωτότυπες λέξεις, και χωρίς ακατάσχετες επαναλαμβανόμενες εκφράσεις συναισθηματικών εξάρσεων.
Είναι φανερό πως ο Καραμβάλης δεν επιτρέπει στον εαυτό του "λογοτεχνικές παρορμήσεις" που συχνά λαμβάνουν χώρο παραληρηματικό. Ελέγχει τα συναισθήματα, τις εντυπώσεις, τις κρίσεις του όταν πρόκειται να τις καταθέσει γραπτώς. Είναι σαφής, περιεκτικός και συμβολικός και παροτρύνει τον αναγνώστη να συλλειτουργήσει με αντίληψη -όχι τόσο ταύτισης, αλλά κατανόησης του θέματος του. Δηλαδή, ο αναγνώστης με την αντίληψη του, δεν οικειοποιείται τον ποιητικό χωροχρόνο που κινείται ο Καραμβάλης, δεν ταυτίζεται με τα βιώματα του κι ούτε γίνεται ενάμιλλος των ιδεών του Καραμβάλη, αλλά (ο αναγνώστης) γνωρίζει, κατανοεί, φαντάζεται τον όποιο χωροχρόνο τού προσφέρει γραπτώς ο Καραμβάλης και κατ' αυτόν μόνον τον τρόπο συνοδοιπορεί με την ποιητική του Καραμβάλη.
Υπάρχει ποιητικός λόγος, άκρως εξαιρετικός, που φορτίζει τον αναγνώστη και υπάρχει και ποιητικός λόγος, ισάξια σημαντικός, που κρατά τον αναγνώστη σε συναισθηματικές ισορροπίες "υπήνεμων τόνων", δημιουργώντας του ανεκτές συγκινησιακές εκδηλώσεις και τον ωθεί ειρηνικά κι ατάραχα να ολοκληρώσει την ποιητική ανάγνωση και να διδαχτεί - πιθανότατα- απ' αυτήν· (Ο Καραμβάλης λοιπόν ανήκει σε αυτήν την δεύτερη ποιητική κατηγορία και το ζήτημα αποδοχής η μη της όποιας κατηγορίας έγκειται πια στον αναγνώστη... στο ποιος είναι ο αναγνώστης και στο τι ακριβώς αναζητά στην ανάγνωση.. αναζητά την φόρτιση; την ανατροπή; το συναισθηματικό κρεσέντο; αναζητά το "όμοιο" του και το αντικαθρέφτισμα του βιωμένου πόνου του;.. ή αναζητά να γνωρίσει κάτι απέναντι του; να ηρεμήσει μέσω μιας διαφορετικής γνώσης και στάση ζωής απ' αυτήν που ο ίδιος έχει;)
Ο Δημήτρης Καραμβάλης παρέχει στοιχεία φιλοσοφικού προβληματισμού στον αναγνώστη, κρατώντας ρυθμούς στο μέσον της συναισθηματικής κλίμακας - διαβάζουμε:
Από την συλλογή "Η αυτοψία των κυμάτων" το ποίημα :
«Συμβουλή για νέους οδοιπόρους»
Σανδάλια μόνο να φορέσετε στα πόδια σας.
Με τον καιρό, θα γίνουν σύμμαχοί σας τα χώματα, οι πέτρες και τ' αγκάθια.
Αξίζει να σημειώσουμε πως ο τίτλος της συλλογής: "Περί- συλλογή" γράφεται με χωριστά τα δύο συνθετικά του. Εδώ ο Καραμβάλης τοποθετείται πάλι με "σιγανό" τρόπο, ως προς τις προθέσεις τού ποιητικού λόγου του ... μας λέει δηλαδή, πλαγίως πλην σαφώς: "περισυλλέγω, δεν σκέπτομαι από εμένα για μένα, αλλά συλλέγω στοιχεία από τα πέριξ εμού για να συγκροτήσω την σκέψη μου - την περισυλλογή μου"
Διαβάζουμε το ποίημα:
«Κείνες τις μέρες και τις άλλες»
Κείνες τις μέρες τα πουλιά μισήσαν το νερό
γιατί τα δέντρα στα κλαδιά, ξερά είχανε μείνει!
Τις άλλες μέρες τα πουλιά μισήσαν τους ανθρώπους
γιατί κι αν ήρθε το νερό, ξεχνούσανε τα δέντρα να ποτίσουν...
Μα ήρθαν κι άλλες μέρες που τα πουλιά μισήσανε τα δέντρα
γιατί εκείνα το νερό, κρατούσαν για τις ρίζες!..
Από την συλλογή "Απολογισμός" το ποίημα:
«Όταν αγγίζουμε τις πέτρες»
Όταν αγγίζουμε τις πέτρες, τί τάχα να γυρεύουμε;
μήπως το χρέος που η πληρωμή δεν κάλυψε;
τα νιάτα που χάθηκαν στην πρωτεύουσα
- φύκια που ξεραμένα ανοίγουν την καρδιά μας-
φίλοι που σκόρπισε ο καιρός,
ώμοι που χαμήλωσαν;
Όταν αγγίζουμε τις πέτρες, τι τάχα να γυρεύουμε;
μήπως το παραμύθι της γιαγιάς για ν' αρχινίσει,
το αναμμένο φως ενός καπνού τσιγάρου,
τη βάρκα μες στον ταρσανά
της αμνησίας μας μνήμης;
Όταν αγγίζουμε τις πέτρες, τι τάχα να γυρεύουμε;
τη μηχανή; τα φρένα; τις ράγες; το νερό; τον αέρα; τον άνθρωπο;
Απάντηση δεν παίρνουμε καμιά, κάθε που αγγίζουμε τις πέτρες,
μα, συνεχίζουμε!...
Τέλος, σημειώνω, πως ο Δημήτρης Καραμβάλης ακολουθεί την ίδια μορφική και νοηματική συμπεριφορά και στα διηγήματα – αφηγήματά του, τα οποία μάλιστα δεν έτυχαν συγκεντρωτικής δημοσίευσης και σκόρπια σε έντυπα και χειρόγραφα δίνουν την εντύπωση διαμαντιών διανοητικού εδάφους, που περιμένουν την αναγνωστική μας εξόρυξη…
Κατερίνα Ν. Θεοφίλη
